Hebben is houden: waarom verzamel ik eigenlijk keramiek??

De meeste boeken voor verzamelaars gaan over verzamelobjecten: keramiek, aardewerk en porselein. Ik ken geen boeken die ingaan op de drijfveren van een verzamelaar. De auteur van het boek 'Hebben is houden' doet wel een poging om deze vraag te beantwoorden: waarom doet een verzamelaar het. Dat maakt het meteen een interessant boek: want waarom verzamel ik eigenlijk? Het boek richt zich op alle soorten verzamelaars, en is daarom ook voor de verzamelaar van keramiek de moeite waard.

Verzamelaars aan wie je vraagt wat verzamelen is, zullen je glazig aan kijken. Voor hen is het evident: voorwerpen waar je als verzamelaar wat mee hebt zet je bij elkaar. Maar een sluitende definitie is niet echt éénvoudig. En zo'n probleem kun je ook éénvoudig oplossen: iets is een verzameling als de verzamelaar het zo noemt.

Verzamelen zit ons Nederlanders in het bloed. Het behoort tot de Nederlandse volksaard. Al in de 16e eeuw waren er kunstkabinetten. De gegoede burgerij verzamelde hierin allerlei rariteiten die met de ontdekkingsreizen terug kwamen. Zo kon men zijn interesse tonen en het verhoogde ook het aanzien. Dit is tot in de 20e eeuw doorgegaan. Veel particuliere collecties vormden de basis van een museum. Een voorbeeld hiervan is het Princessehof in Leeuwarden. De verzameling keramiek van Nanne Ottema was de start van het museum. 

De psychoanalyse van Freud biedt een simpele verklaring voor verzamelen; het heeft namelijk een duidelijk functie. Verzamelen compenseert vervelende gebeurtenissen uit het verleden. Het is een middel om allerlei frustatie en irritaties een positieve draai te geven. Het probleem van deze verklaring is dat veel verzamelaars zich hier gewoonweg niet in herkennen. Ze hebben een gelukkige jeugd gehad, en heel andere drijfveren om te verzamelen.

Een veel positievere verklaring vanuit de psychologie is dat verzamelen kan leiden tot een zgn. flow. Flow is een toestand van optimale ervaring. Je sluit je af voor je omgeving en bent alleen geconcentreerd op je eigen verzameling. Bezig zijn met de collectie is zo een beetje vakantie.

Verzamelen is ook een gestileerde vorm van hebzucht. De vorm waarin dit verzamelen zich uit wordt door de cultuur bepaald. Maar als de hebzucht wat uit de hand loopt worden we hamsteraars: alles, alles moet mee naar ons huis. De schrijver geeft op zijn site daar een berucht voorbeeld van.

Een belangrijke sociologische gedachte is dat een mensen zich wil onderscheiden van de rest maar er ook bij wil horen. Status en prestige zijn vanuit dat perspectief dan ook zeer belangrijk. Voor status is het belangrijk om te kwaken in de juiste vijver. Dit is een mooi beeld van de schrijver: het heeft alleen zin om je verzameling te laten zien aan mensen die er ook echt affiniteit mee hebben. Pas dan kun je rekenen op waardering. En ik denk dat iedereen dat wel eens heeft meegemaakt: je verzameling laten zien aan een familielid die het eigenlijk maar gewoon spul voor de kringloopwinkele vindt. Een ondankbare taak!

Als laatste geeft de schrijver een aantal filosofische aspecten weer. Verzamelen kan ook een vorm van zingeving zijn: een verzamelaar vult niet alleen zijn vitrines maar ook zijn leven. En sommigen verzamelen zelfs om met hun verzameling onsterfelijk te worden. En daarmee wordt verzamelen een ontkenning van de eigen sterfelijkheid.

Ik vond het een boeiend geschreven boek: in een vlotte schrijfstijl passeren de verschillende aspecten de revue. Het verzamelen van boeken krijgt relatief veel aandacht, maar ik vond dat nergens hinderlijk. Het aantrekkelijke is dat de schrijver veel verschillende, en ook verrassende invalshoeken kiest. Voor wie zijn zelfkennis wat wil vergroten kan ik dit boek zeer aanraden.

Klik hier om het boek bij de boekhandel Selexyz te bestellen

Jaco Berveling, Hebben is houden. Wat iedere verzamelaar en boekenliefhebber over zichzelf moet weten. Uitgeverij Aspect, Soesterberg, 2009.
ISBN: 9059118693. Paperback - formaat 22 x 13,5 cm - 240 pagina’s. Prijs € 21,95.