Meindert Zaalberg over zijn passie: pottenbakken

In 1958 was er de tentoonstelling Klei en Vuur van Zaalberg in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Bij deze tentoonstelling is een catalogus verschenen. Prachtig uitgevoerd: mooie zwart-wit foto's met de Zaalbergen in actie. De tekst is niet zozeer een beschrijving van alle items in die tentoonstelling. Het is vooral de visie van Meindert Zaalberg op zijn ambacht van pottenbakken. En dat is ruim 50 jaar later nog steeds interessant om te lezen.

Een paar opvallende zaken in deze brochure:

Zaalberg heeft een passie voor zijn ambacht
Het is tegenwoordig erg in om te spreken over passie. Passie in je werk moet, het kan haast niet zonder. Gelukkig zijn er soms artikelen die dit compleet neersabelen. Het is ook typisch iets van deze eeuw. Maar als je leest hoe Meindert Zaalberg schrijft over pottenbakken en de pottenbaker, dan voel je zijn bewogenheid bij de materie en zijn drang om vanuit klei voorwerpen te maken die anderen vreugde geven. Zaalberg formuleert het als volgt:

Pottenbakken is een heerlijk vak, een ambacht waar men jarenlang in werken moet om enigszins in staat te zijn in materiaal, vormen en kleuren zichzelf te uiten, om aan anderen door te geven wat men zelf beleeft.

De expressie van de kunstenaar is niet het hoogste
De kunstenaar staat in dienst van het materiaal en datgenen wat hij wil voortbrengen. Vandaar dat het ook een ambacht genoemd wordt door Zaalberg, en dat is precies de visie die hij naar voren wil brengen. Dit vak beoefenen is het leiden van een natuurproces. Het materiaal, de klei, heeft een eigen schoonheid en de pottenbakker moet die naar voren laten komen, aldus Zaalberg. Hij formuleert dit zo:

Een pottenbakker mag zich niet op de borst slaan en zeggen "dat heb ik gemaakt, hij mag een natuurproces leiden en zal dankbaar zijn als een stuk goed en zuiver uit de oven komt.

Keramiek van de pottenbakker moet ook gebruikt worden
Datgene wat gemaakt is door pottenbakker moet ook gebruikt worden. Het gaat niet om een zelfstandig kunstwerk te maken, maar om voorwerpen die in het gebruik iets toevoegen aan de sfeer, en de mensen happy maakt; of in de taal van 50 jaar geleden: anderen vreugde geeft.

Voor verzamelaars van Zaalberg is het volgende citaat erg interessant:

Het handwerk brengt het niet tot grote aantallen maar de variatie in vorm en karakter is voor groter en geeft de gebruiker meer kans om eigen keuzes te maken en in zijn keuze zelf scheppend bezig te zijn.

Zaalberg beschrijft dit zo, als een tegenstelling met het industrieel vervaardigd keramiek. Maar wat ruim geïnterpreteerd zou je kunnen zeggen dat het verzamelen van Zaalberg van keramiek een creatieve bezigheid is; verzamelen is dan niet alleen hebzucht.

Het essay van Meindert H. Zaalberg in de catalogus is hier als pdf te downloaden.

Met dank aan de heer Herman Zaalberg (Zaalberg keramiek) voor zijn toestemming om dit essay als download ter beschikking te stellen.